خاكڕووداوپشتیواناندەربارە
ئێستا دەستپێبکە

ئەفسانەی خاک

تەنها پێکهاتەی ئەفسوناوی کە مردوو دەکات بە زیندوو

ساد گورو


جولانەوەی خاک بپارێزە بۆ نزیک کردنەوەی مرۆڤایەتیە لە یەکتر تا ئەفسانەی خاک بە زیندووی بهێلنەوە

سەیری بەڵگەنامەی خاک بپارێزە بکە

What is soil
زۆرینەی بەکار هێنا نەکان ئاشنان بە ووشەو زاراوەی گۆڕانکاری کەش و هەوا دەرهاویشتەی کاربۆن،پیسبوونی هەوا وقەیرانی ئاو،بەلام زۆر بەکەمی چاو خراوەتە سەر خاک. لە میلینیا، ژیان بەردەوامە بە هۆی چینێکی تەنکی بەپیتی سەرەوەی زەوی

بەلام...
خاک چیە بەتەواوی وە چی دەکات؟

با بگەڕێین لە رێگەی ئەم هەڵسەنگاندنە خێرایەی خوارەوە

پرسیار 1 / 6

خاک بریتیە لە______

نەمام و دار لە زەویەوە گەشەدەکات

خاک بنەمای ژیانمانە. بەڵام...

کشتوکاڵ و دارستانبڕین و هۆکارەکانی تر بە ڕێژەیەکی مەترسیدار خاکی سەرەوەیان تێکداوە و وەریگرتووە. لە ئاستی جیهانیدا 52%ی زەوییە کشتوکاڵییەکان لە ئێستاوە تێکچووە. هەسارەکە لە قەیراندایە. ئەگەر ڕێژەی ئێستای تێکچوونی خاک بەردەوام بێت، ئەمە دەبێتە کۆتایی ژیان وەک ئەوەی ئێمە دەیزانین.

Soil desertification

زۆردابەزێنراوە

دابەزێنراوە

جێگیر

بێ ڕووەک

هەسارەکە لە قەیراندایە

Crisis

قەیرانی خۆراك

لە ماوەی ٢٠ ساڵدا، پێشبینی دەکرێت بەڕێژەی ٤٠% کەمتر خۆراك بەرهەمدەهێنرێت بۆ ٩,٣ ملیار کەس لە دانیشتوان.

خاکێکی بێ پیت دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی بەهای خۆراکی. میوە و سەوزەواتی ئەمڕۆ بەڕێژەی ٩٠% بەهای خۆراکییان کەمترە وەك لە ئاستی خۆیان.

٢ ملیار کەس دەناڵێنن بەدەست کێشەی کەمیی ماددە خۆراکییە پێویستەکان کە بووەتە هۆی چەندان نەخۆشی دیکە.

Crisis

قەیرانی ئاو

خاکێکی داخوراو ناتوانێت بەپێی پێویست ئاو بگرێتەخۆی وە ئاو پێیدا تێپەڕ ببێت.

کەمبوونەوەی لەخۆگرتنی ئاو لەخاکدا دەبێتە هۆی قەیرانی ئاو و وشکەساڵی و لافاو.

ماددەی ئەندامی دەتوانێت بەئەندازەی ٩٠%ی کێشی خۆی ئاو لەخۆبگرێت و بەشێنەیی لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا دەریبداتەوە. ئەمە هاوکارییەکی گەورەیە بۆ ئەو ناوچانەی ڕووبەڕووی وشکەساڵی دەبنەوە.

Crisis

لەناوچوونی فرەجۆری زیندەوەران

زاناکان دەڵێن ساڵانە نزیکەی ٢٧٠٠٠ جۆر لە زیندەوەران لە ناودەچن بەهۆی لە دەستدانی ژینگەی سروشتی خۆیان.

قەیرانەکە گەشتۆتە خالێك کە ٨٠%ی مێرووە بێشومارەکان لەناوچوون.

زیاتر لەناوچوونی فرەجۆری زیندەوەران دەبێتە هۆی تێکدانی ژینگەی ژیانی خاك و دەبێتە ڕێگر لەبەردەم ژیانەوەی خاك دا.

Crisis

گۆڕانی کەشوهەوا

کاربۆنی هەڵگیراوی نێو خاك ٣ هێندە زیاترە لە کاربۆنی ناو ڕووەکەکان وە ٢ هێندە زیاترە لەو کاربۆنەی لە بەرگەهەوادا هەیە، ئەمە پێمان دەڵیت بۆ هاوسەنگکردن و کۆکردنەوەی بڕی کاربۆن خاك زۆر گرنگە.

ئەگەر خاکی جیهان نەبوژێتەوە ئەوە دەکرێ ٨٥٠ ملیار تۆن لە دوانەئۆکسیدی کاربۆن دەربچێتە ناو بەرگەهەوا و کە ڕاستەوخۆ کاریگەرە بۆ گۆڕانی کەشوهەوا. ئەمەش ڕێژەیەکی زۆر زیاترە لە سەرجەمی دەردراوە مرۆییەکان بۆماوەی ٣٠ ساڵ بەبەردەوامی.

Crisis

لەدەستدانی بژێوی ژیان

بەهۆی تێکچوونی خاکەوە هەزاران جووتیار کۆتایی بە ژیانی خۆیان دێنن.

ڕێژەی ٧٤%ی خەڵکی هەژار ڕاستەوخۆ کاریگەریان لەسەرە بەهۆی تێکچوونی زەوییەکانەوە لە سەرتاسەری جیهان.

وا مەزەندە دەکرێت لەناوچوونی خاك ساڵانە بە بڕی ١٠,٦ ترلیۆن دۆلاری ئەمریکی لەسەر جیهان بکەوێت.

Crisis

ململانێ و کۆچ

گەشەسەندنی دانیشتوان و قەیرانی خۆراك و ئاو دەکرێ تا ساڵی ٢٠٥٠ ببێتە هۆی پەیدابوونی زیاتر لە یەك ملیار کۆچبەر کە بۆ ناوچەیەکی جیاواز و وڵاتێکی جیاواز کۆچ بکەن.

لە ساڵی ١٩٩٠ ـەوە، کێشەی زەوی و زار لە زیاتر ٩٠%ی جەنگە گەورەکان و ململانێکانی ناو ئەفریقادا ڕۆڵێکی سەرەکی گێڕاوە.

هەر لە شۆڕشی فەڕەنساوە بگرە تا بەهاری عەرەبی، گرانی و بەرزی نرخی خواردن بە یەكێك لە هۆکارەکانی ئەو ناڕەزاییە بەرفراوانانە و ئەو بزووتنەوە جەماوەریانەدا دانراوە.

خاک: گیراوەیەکی گشتگیرە

نزیکەی هەموو قەیرانێکی ئیکۆلۆژی گەورە، تا ڕادەیەک یان فۆرمێک، دەرئەنجامێک یان نیشانەی تێکچوونی خاکە. بە هەمان شێوە، نزیکەی هەموو خاڵێکی ئازاری ژینگەیی یان ژینگەیی دەتوانرێت بە دروستکردنی تەندروست چارەسەر بکرێت خاک.

لە ڕاستیدا هەڵەیەکە کە بیر لەوە بکەینەوە کە دەتوانین مامەڵە لەگەڵ هەر لایەنێکی ژینگەکەمان بکەین بەبێ ئەوەی مامەڵە لەگەڵ کۆی گشتی بکەین، چونکە هیچ لایەنێکی ئیکۆسیستەم بە گۆشەگیری کار ناکات. هیچ چارەسەرێک تەواو نییە تا ئەو کاتەی کە ئاگاداری ئەوە نەبین ژیان یەک دیاردەی ئاڵۆزە، کە هەموویان بە یەک دەنگ ڕوودەدەن. لە زۆر ڕووەوە خاک ئەو سەکۆی بنەڕەتییە کە ژیان لەسەری سەرهەڵدەدات. ئەگەر خاک چاک بکەین، باشترین چانسی چاککردنی کۆیمان هەیە.

بوژاندنەوەی خاک - ڕەشنووسی سیاسەتی جیهانی و کتێبی دەستی چارەسەرەکان

خوێندنەوە
policy

شارەزایان چی دەڵێن؟

Maria Helena Semedo

Deputy Director General
The Food & Agriculture Organization (FAO) of the United Nations

Ibrahim Thiaw

Executive Secretary, United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD)
Under-Secretary-General, United Nations

Ovais Sarmad

Deputy Executive Secretary of the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC)

Dr. Rattan Lal

World Food Prize Awardee, 2020

Distinguished Professor of Soil Science, Ohio State University

Appointed by US President Biden to the Board for International Food and Agricultural Development

Jean-François Soussana

Nobel Laureate as Part of IPCC Team Soil Scientist & Vice Chairman National Research Institute for Agriculture, Food & Environment, France

Dr. Jo Handelsman

Former Science Advisor to President Barack Obama
Director of the Wisconsin Institute for Discovery at University of Wisconsin

Erik Solheim

Former UN Environment Executive Director and Under-Secretary-General of the United Nations

Stewart Maginnis

Deputy Director General, IUCN

Dr. Naoko Yamamoto

Assistant Director-General, World Health Organization

Manoj Juneja

Assistant Executive Director, World Food Programme (WFP)

Claire Chenu

Senior Soil Scientist, National Research Institute for Agriculture, Food and Environment (INRAE), France Professor, AgroParis Tech Institute

Patrizia Heidegger


Director for Global Policies & Sustainability, European Environmental Bureau

Dr. Muralee Thummarukudy

Director of the Coordination Office of the G20 Global Initiative on Reducing Land Degradation & Enhancing Conservation of Terrestrial Habitats

Paul Luu

Executive Secretary, 4 Per 1000 Initiative

Ronald Vargas

Secretary, Global Soil Partnership at UN FAO

Shamila Nair-Bedouelle

Assistant Director-General for Natural Sciences, UNESCO

Tim Christopherson

Head, Nature for Climate Branch, UN Environment Programme (UNEP)

Bishow Parajuli

Country Head, India , United Nations World Food Programme

Dr Johan Rockstrom

Director, Potsdam Institute for Climate Impact Research

Dr. Elaine Ingham

Soil Microbiologist

Dr. Joachim von Braun

Agricultural Scientist & President, Pontifical Academy of Sciences

Dr. Bala Subramaniam

Professor of Anesthesia, Harvard Medical School
Director, Sadhguru Center for a Conscious Planet at Beth Israel Deaconess Medical Center
Beth Israel Deaconess Medical Center, A Harvard teaching Hospital

Nadia Isler

Director of the SDG Lab in the Office of the Director-General of UN Office at Geneva (UNOG)

Dr. Iyad Abumoghli

Founder and Director, United Nations Environment Programme - Faith for Earth

Dr. Richard Cruse

Professor, Agronomy Department, Iowa State University
Director, Iowa Water Center

Tony Rinaudo

Principal Climate Advisor, World Vision Australia

Dr. Manuel Otero

Director General of Inter-American Institute for Cooperation on Agriculture (IICA)

AS Kiran Kumar

Space Scientist;
Former Chairman of the Indian Space Research Organization

Dr Vibha Dhawan

Director General, The Energy and Resources Institute

Commodore Amit Rastogi

Chairman and Managing Director, National Research Development Corporation

Dr. Daniel Rasse

Department Head, Biogeochemistry & Soil Quality
Norwegian Institute of Bioeconomy Research

Allain Bougrain

Environmentalist & President, French League for the Protection of Birds

Morag Gamble

Founder, Permaculture Education Institute

Dr. TV Ramachandran

Scientist & Coordinator at the Energy and Wetland Research Group, Centre for Ecological Sciences at Indian Institute of Sciences

H.E. Dr. Mohamed bin Mubarak Bin Daina

Special Envoy for Climate Affairs &
Chief Executive, Supreme Council for Environment, Bahrain

Dr. Saravanan Kandasami

Organic Farmer
Former Soil Scientist at Tamil Nadu Agricultural University

Prof. Ramesh Chand

Agricultural Economist & Member, NITI Aayog

Pravesh Sharma, IAS

Co-Founder and CEO at Kamatan Farm Tech Pvt Ltd

Sanjeev Sanyal

Member of the Economic Advisory Council to India’s Prime Minister
Author & Economist

Nikola Rahnev

Awardee, Green Person Award for 2020, Bulgaria
Founder, Gorata BG - the largest ecological organization in Bulgaria

T Vijay Kumar, IAS (Retd.)

Head of Natural Farming Program, Govt. Andhra Pradesh
Executive Vice-Chairman, Rythu Sadhikara Samstha (A Govt. Corporation for Farmers' Empowerment)

David Roggero

President of Aapresid (Argentine No-till Farmers Association)

فیلمی دیکۆمێنتاری

ماچی خاک بکە

فیلمی دیکۆمێنتاری

ماچی خاک بکە

پەخش کردن

زانست چی دەڵێت?

S.O.S - خاکەکەمان ڕزگار بکە?

بەڕێوەبردنی خاک

ڕێکخراوی توێژینەوەی بۆشایی ئاسمانی هیندستان

جۆراوجۆری زیندوو

لە ئاستی جیهانیدا ساڵانە نزیکەی ٢٤ ملیار تۆن خاکی بەپیت و ٢٧ هەزار جۆری بایۆلۆجی لەدەست دەچێت

خوێندنەوەی زیاتر

ڕاپۆرتی نەتەوە یەکگرتووەکان: کێڵگەکانی جیهان تا 'خاڵێکی شکاندن' درێژبوونەوە.

گۆڕانی کەشوهەوا

سیستەمی کشتوکاڵ و کشتوکاڵی جیهان کە بەهۆی کەشوهەوا و پیسبوونەوە تێکچووە، دەبێت بە خێرایی بگۆڕێت بۆ پراکتیزەکردنی بەردەوام بۆ خۆراک...

خوێندنەوەی زیاتر

هەموو ببینە

خاک

بۆنی خاک
بە جۆرێک بۆ من ناسکترە
لە بۆنی فەنتازی گوڵەکە

هێز و هەستیاری ژیان
کە لە خاکدا ڕاگیراوە
شەپۆلەکانی سۆز لە جۆرێکی جیاواز لە
ئازاد دەکات.

سۆزێک نەک کەسێک
بەڵکو بۆ جۆرێکی من
کە بێهەست بووە
بە هەموو ئەو شتانەی کە پەروەردەی دەکەن
و لە کۆتاییدا هەڵیدەمژن.

لە کاتێکدا بە پێی پەتی دەڕۆم، دەشکێنم
بە سۆزەکانی ئەوەندە قووڵ
کە سەرپێچی هەموو وەسفەکان دەکات.

ئای خاک، ژیانی من


شیعرێک لەلایەن سادگورو

#با_پێکەوە_بەدیبهێنین!

footerLogo

خاك

© ٢٠٢٢ هەسارەی بەئاگا هەموو مافەکانی پارێزراوە

یاسا تایبەتییەکان

Terms & Conditions